Augurk kerstbal: wat betekent een augurk in de kerstboom?
Tussen de rode ballen, de vogeltjes en de lichtjes hangt ineens een groene augurk. Wie hem voor het eerst ziet, denkt aan een grap. Toch zit er een heel verhaal achter, met een spelletje voor eerste kerstdag, een paar legendes en een verrassende herkomst.
Je leest hier wat een augurk kerstbal betekent, hoe je het augurkenspel speelt, waar de gewoonte vandaan komt en hoe je er zelf een uitkiest.
Inhoudsopgave:
Wat betekent een augurk in de kerstboom?
Een augurk in de kerstboom hoort bij een spelletje. Iemand verstopt de augurk tussen de takken en de rest van de familie gaat op zoek. Wie hem als eerste vindt, krijgt een extra cadeautje of mag als eerste een cadeau openmaken. In andere families krijgt de vinder volgens de overlevering een jaar vol geluk.
Het leuke zit in de kleur. Een groene augurk in een groene boom valt nauwelijks op. Tussen de naalden, het groene glas en de schaduwen van de takken kijk je er zo overheen. Daardoor duurt het zoeken langer dan je verwacht.
Andere ornamenten hang je zo dat ze opvallen. De augurk moet juist even onzichtbaar zijn. Buiten het spel om is het gewoon een grappig ornament met een verhaal dat je elk jaar opnieuw vertelt.
Zo speel je het augurkenspel
De spelregels zijn simpel, en juist daardoor slaat het aan bij jong en oud. Zo gaat het in de meeste families:
- Versier eerst de boom. Hang al je ballen en ornamenten op, maar houd de augurk nog even apart.
- Vertel het verhaal. Op kerstavond vertel je waarom er een augurk in de boom komt. Kinderen vinden vooral het cadeautje aan het eind interessant.
- Verstop de augurk. Als iedereen in bed ligt, hangt één persoon de augurk ergens in de boom. Alleen die persoon weet waar hij hangt.
- Zoek op eerste kerstdag. 's Ochtends mag iedereen gaan zoeken. Je mag alleen kijken en niet aan de boom komen.
- Beloon de vinder. Wie de augurk als eerste ziet, krijgt het extra cadeautje of opent als eerste een cadeau.
- Geef de beurt door. De vinder verstopt de augurk het jaar daarna.
De regel dat je niet tussen de takken mag voelen, is belangrijker dan het lijkt. Glazen ballen hangen dicht bij elkaar, en met handen in de boom gaat er al snel iets kapot. Als iedereen alleen kijkt, blijft het spel eerlijk en blijven je ballen heel.
Varianten voor jouw familie
Er zijn geen officiële regels, dus je maakt het spel zo makkelijk of zo moeilijk als je wilt. Een paar varianten die goed werken:
- Met kleine kinderen. Hang de augurk lager en aan de buitenkant van de boom. Geef een hint als het te lang duurt, bijvoorbeeld "hij hangt aan de kant van het raam".
- Met tieners en volwassenen. Hang hem juist diep in de boom, dicht bij de stam, of tussen andere groene ornamenten. Dan wordt het echt zoeken.
- Zonder extra cadeau. De vinder kiest welke film jullie 's avonds kijken, of hoeft na het kerstdiner niet af te wassen.
- Met een tijdslimiet. Zet een timer op vijf minuten. Heeft niemand de augurk gevonden, dan wint degene die hem heeft verstopt.
- Voor een kerstborrel. Verstop de augurk voordat de gasten binnenkomen. Wie hem ziet, zegt niets en schrijft zijn naam op een briefje. Aan het eind van de avond wordt duidelijk wie hem het eerst zag.
Welke variant je ook kiest: spreek de regels van tevoren af. Dat voorkomt discussie op eerste kerstdag, zeker als er meerdere kinderen tegelijk zoeken.
De drie verhalen over de herkomst
Over de kerstaugurk gaan verschillende verhalen rond. Ze worden al tientallen jaren doorverteld, al is geen van alle te bewijzen.
De soldaat en de augurk. Het bekendste verhaal gaat over John C. Lower, een in Beieren geboren soldaat die in de Amerikaanse Burgeroorlog aan de kant van het Noorden vocht. Hij werd in april 1864 gevangengenomen en belandde in het beruchte kamp bij Andersonville in Georgia. Uitgehongerd zou hij op kerstavond een bewaker om een augurk hebben gesmeekt. Hij kreeg er een, knapte op en hing na zijn terugkeer elk jaar een augurk in de kerstboom. Waar dit verhaal precies vandaan komt, is onduidelijk.
Sint-Nicolaas en het vat. Een tweede verhaal speelt in een herberg. Twee Spaanse jongens zouden door de waard in een vat met augurken zijn opgesloten. Sint-Nicolaas kwam langs en bevrijdde hen. Sindsdien herinnert de augurk aan die redding. Dit verhaal is een zachtere versie van een veel ouder en griezeliger middeleeuws verhaal over Sint-Nicolaas.
Weinig geld voor cadeaus. Het derde verhaal gaat over gezinnen die niet voor elk kind een cadeau konden kopen. De boom werd versierd met wat er in huis was, en het kind dat de augurk vond, kreeg het ene cadeautje. Ook dit verhaal is nergens terug te vinden in oude bronnen.
Is de kerstaugurk echt een Duitse traditie?
In de Verenigde Staten wordt het vaak een oude Duitse gewoonte genoemd. De naam Weihnachtsgurke lijkt dat te bevestigen. Vraag je het Duitsers zelf, dan kijken ze je meestal verbaasd aan.
Het onderzoeksbureau YouGov vroeg in november 2016 aan 2.057 Duitsers of ze de kerstaugurk kenden. Van hen had 91 procent er nog nooit van gehoord. Slechts 2 procent zei de traditie zelf te volgen. Een oude Duitse gewoonte is het dus waarschijnlijk niet.
De meest aannemelijke verklaring ligt in de handel. Aan het eind van de negentiende eeuw kwamen er grote hoeveelheden glazen kerstversiering uit Duitsland naar Amerika. Ze werden verkocht in warenhuizen zoals Woolworth, en veel van die ornamenten hadden de vorm van groente en fruit. Een glazen augurk met een leuk verhaal erbij verkocht beter dan een augurk zonder uitleg. Of het verhaal zo is ontstaan, weet niemand zeker, maar het past goed bij de tijd.
In Amerika is de gewoonte vooral bekend in het Midwesten, waar veel families met Duitse voorouders wonen. Het dorp Berrien Springs in Michigan noemt zich zelfs de kerstaugurkhoofdstad van de wereld. Van 1992 tot 2005 was er elk jaar een augurkenparade, en sinds 2021 is er weer een augurkenfestival. Inmiddels liggen glazen augurken ook in Europa steeds vaker in de winkel. Zo is het verhaal via een omweg toch in Duitsland en Nederland beland.
Glazen groente en fruit in de kerstboom
Een augurk lijkt een vreemde keuze voor in de boom, maar vroeger was glazen groente en fruit heel gewoon. Glasblazers bliezen druiven, walnoten, maiskolven en aardbeien in een mal, verzilverden ze vanbinnen en beschilderden ze.
Benieuwd naar die oude vormen? Kijk dan eens bij onze vintage kerstversiering in de vorm van groente en fruit. Daar hangen gesuikerde druiven, gouden walnoten en een maiskolf naast elkaar. Tussen zulke ornamenten valt een augurk helemaal niet uit de toon.
Wie de augurk combineert met andere glazen vruchten, maakt het zoeken ook lastiger. Een groene augurk naast groene druiven en een groen blad is een stuk moeilijker te vinden dan een augurk tussen alleen rode ballen.
Zo kies je een goede augurk kerstbal
Augurken voor in de kerstboom zijn er in veel soorten. Het verschil zie je pas als je ze naast elkaar legt. Let op deze punten:
- Glas of kunststof. Glas heeft meer diepte en glans, en oogt als een echt ornament. Kunststof breekt niet en is handig als er kleine kinderen of huisdieren rondlopen. Voor een ornament dat je jaren wilt bewaren en doorgeven, is glas de logische keuze.
- Mondgeblazen of machinaal. Een mondgeblazen augurk is net iets onregelmatiger, met een reliëf dat op een echte augurk lijkt. Meer over het verschil tussen handwerk en machinewerk lees je in onze blog over hoe je mondgeblazen kerstballen herkent.
- Maat. De meeste augurken zijn tussen de 9 en 11 centimeter lang. Kleiner is lastiger te vinden, groter hangt zwaarder aan de tak.
- Mat of glanzend. Een matte augurk valt minder op dan een glanzende, en is dus beter voor het spel. Een glanzende augurk met glitter is mooier als ornament.
- Met of zonder extra's. Je vindt augurken met een kerstmuts, een strikje of een glittertopje. Leuk, maar hoe meer rood en goud, hoe sneller hij gevonden wordt.
- Het kapje. Kijk of het kapje stevig vastzit. Een augurk hangt vaak diep in de boom, en als je hem er na de kerst uithaalt, trek je het kapje er makkelijk af.
De prijs loopt sterk uiteen. Eind september 2026 zagen we in Nederlandse webshops augurken van ongeveer 3 tot 11 euro per stuk. De goedkopere zijn vaak kunststof of eenvoudig glas, de duurdere zijn van dikker glas met meer detail.
Waar verstop je de augurk?
De plek bepaalt of het spel twee seconden of twintig minuten duurt. Op deze plekken is hij het lastigst te vinden:
- Dicht bij de stam. Hoe dieper in de boom, hoe meer takken ervoor hangen. Zorg wel dat de tak stevig genoeg is.
- Achter een grote bal. Een grote kerstbal aan de voorkant houdt de augurk mooi uit het zicht.
- Tussen andere groene ornamenten. Groene ballen, glazen druiven of een dennenappel met groene glitter maken de augurk bijna onzichtbaar.
- Aan de kant van de muur. Staat de boom in een hoek, dan kijkt bijna niemand achter de boom.
- Onder een lichtsnoer. Het licht verblindt een beetje en de schaduw eronder verbergt de augurk.
Heb je jonge kinderen, hang de augurk dan op een hoogte waar zij hem ook kunnen zien. Een augurk bovenin de boom is voor een kind van vier niet te vinden, en dan is de lol er snel af. Hang glazen exemplaren ook niet onderin als er een kat of hond is die graag met de boom speelt.
Een eigen traditie beginnen
Het mooie van de augurk is dat je er zelf een traditie van maakt. De eerste keer is het een grappig spelletje. Na een paar jaar weet iedereen wie hem vorig jaar vond, en wordt er al weken van tevoren gegrapt over wie hem dit keer verstopt.
Een augurk is ook een leuk cadeau. Geef hem aan een stel dat voor het eerst samen een kerstboom neerzet, of aan je kleinkinderen, met het verhaal op een kaartje erbij.
Zoek je nog meer ornamenten met een eigen karakter om rond de augurk te hangen, bekijk dan onze collectie kerstornamenten in allerlei vormen. Van vogels tot paddenstoelen: met een paar bijzondere figuren tussen je ballen wordt het zoeken naar de augurk nog lastiger.
