Vogel kerstbal: de mooiste glazen vogels voor in je kerstboom

Waarom hangen we vogels in de kerstboom?

De glazen kerstbal komt uit Lauscha, een glasblazersdorp in het Duitse Thüringen. Daar werden in de eerste helft van de negentiende eeuw de eerste glazen ballen geblazen, als goedkoper alternatief voor het fruit en het suikergoed dat tot dan toe in de boom hing. Het bleef niet lang bij bollen. Al snel bliezen dezelfde glasblazers vogels, paddenstoelen, muziekinstrumenten en later zelfs treintjes en autootjes. Vogels en paddenstoelen op een knijper waren daarbij vanaf het begin favoriet, en ze zijn nooit echt weggeweest.

Dat vogels zo populair werden, is niet toevallig. In een kerstboom staat alles stil. Ballen hangen, slingers hangen, de piek staat bovenop. Een vogel op een tak suggereert beweging, en dat is precies waarom een boom met een paar vogels erin warmer aanvoelt dan een boom zonder.

Daarnaast heeft één vogel een eigen kerstverhaal. Het roodborstje staat al ongeveer anderhalve eeuw op Britse kerstkaarten, en dat komt door de post. Victoriaanse postbodes droegen rode uniformen en kregen daarom de bijnaam "robins", het Engelse woord voor roodborst. Op de kerstkaarten van toen werd dat een grap: een roodborstje dat de post bezorgt. De vogel zelf hielp mee, want de roodborst blijft het hele jaar in de tuin en laat zich in de winter goed zien. Vanuit die kaarten is het roodborstje de kerstboom in gewandeld.

De bekendste vogels als kerstbal en wat ze betekenen

Vogels in de kerstboom zijn geen eenheidsworst. Elke soort roept iets anders op, en dat maakt het kiezen leuker dan bij een gewone bal. Dit zijn de vogels die je het vaakst tegenkomt:

• Roodborstje. De kerstvogel bij uitstek, met dat oranjerode borstje dat meteen opvalt tegen het groen. Klein, herkenbaar en kerstig, ook zonder verdere versiering eromheen.
• Duif. Wit of parelmoer, meestal met gespreide vleugels. Staat van oudsher voor vrede en past daarom goed in een rustige boom in wit en zilver.
• Pauw. De opvallendste van allemaal. Vaak met een lange staart van glasvezel of echte veren, in diep blauw en groen met een metallic glans.
• IJsvogel. Fel oranje en turquoise, een kleurencombinatie die je nergens anders in de boom tegenkomt. Prettig als je één accent wilt dat opvalt.
• Kolibrie. Klein, spits en meestal in groen met paars of roze. Hangt mooi aan een dunne tak in de buitenste laag van de boom.
• Ooievaar. Wordt vaak gegeven bij een geboorte, en is daarmee een ornament waar meteen een herinnering aan vastzit.
• Zwaan. Elegant, wit, meestal met een verguld of zilveren accent. Een klassieker in een chique boom.
• Uil. Strikt genomen ook een vogel, maar met een heel eigen sfeer: bosachtig, wijs en net iets stoerder dan de zangvogels. We schreven er een apart stuk over, waarin je leest welke uilen er als kerstbal bestaan en hoe je ze het beste ophangt.
• Haan, kip en kuiken. Boerderijvogels doen het verrassend goed in een landelijke boom met dennenappels en natuurtinten.

Wil je breder kijken dan vogels alleen, dan vind je in onze collectie dieren kerstballen ook eekhoorns, herten, egels en andere bosdieren die in dezelfde sfeer passen.

Vogel op een clip of aan een kapje: wat is het verschil?

Het lijkt een detail bij de productfoto, maar de bevestiging bepaalt hoe je vogel er straks in de boom uitziet.

Een vogel op een clip heeft een metalen knijper aan de onderkant, precies zoals een wasknijper. Je klemt hem op een tak en de vogel zit rechtop, alsof hij daar echt is gaan zitten. Dit is de oudste variant en ook de mooiste, want je ziet geen draad, geen haakje en geen kapje. Nadeel: hij heeft een tak nodig die stevig genoeg is. Op een slappe punt kantelt hij voorover.

Bij een vogel aan een kapje zit bovenop het bekende metalen dopje waar je een haakje of lint doorheen haalt. Hij hangt dus, met de kop naar boven en de staart naar beneden. Dat oogt minder natuurlijk, maar het is wel de veiligste optie: hij kan nergens vanaf glijden en je hangt hem overal.

Er bestaat ook een tussenvorm: een vogel op een clip met daarnaast een klein oogje, zodat je zelf kunt kiezen. Kom je die tegen, dan heb je het beste van twee werelden.

Koop je één vogel, kies dan de clipvariant en geef hem een prominente tak. Koop je er meerdere, meng dan gerust. Twee of drie op clips op goed zichtbare takken, de rest hangend en verspreid over de boom.

Waar je een vogel kerstbal het mooiste ophangt

Een vogel die op de verkeerde plek hangt, valt niet op. Dat is zonde, want juist deze ornamenten zijn gemaakt om gezien te worden. Drie dingen helpen.

Hang hem naar buiten, niet naar binnen. Gewone ballen mogen dieper in de boom, dat geeft diepte. Een vogel hoort op het buitenste stuk van een tak, met vrij zicht. Anders kijk je tegen naaldjes aan in plaats van tegen een vogel.

Hang ze hoog, niet onderin. Vogels zitten in het echt ook niet op de grond. Houd de bovenste twee derde van de boom voor de vogels aan en laat de onderste takken aan de gewone ballen. Heb je jonge kinderen of een kat, hang de breekbare exemplaren dan juist zo hoog mogelijk en de stevige onderin.



Laat ze dezelfde kant op kijken. Dit klinkt als een kleinigheid, maar het scheelt enorm. Als drie vogels alle drie richting de kamer kijken, lijkt het een groepje. Kijken ze willekeurig alle kanten op, dan oogt het rommelig.

Eén ding om te vermijden: een zware glazen vogel aan een dunne bovenste tak. Glas met een verenstaart weegt meer dan je denkt, en een doorbuigende tak laat het ornament langzaam wegdraaien.

Glas, veren en staarten: waar je op let bij de kwaliteit

Vogelkerstballen lopen enorm uiteen in kwaliteit, en op een foto zie je dat nauwelijks. Let op deze punten.

• Mondgeblazen of gegoten. Bij een mondgeblazen vogel zie je kleine onregelmatigheden in het glas en voel je verschil in wanddikte. Dat is geen fout, dat is het handwerk. Volledig gladde exemplaren die allemaal identiek zijn, komen uit een mal.
• De beschildering. Kijk naar het oog en de snavel. Daar zie je meteen of iemand met de hand heeft gewerkt. Houd twee exemplaren naast elkaar: bij handwerk zitten er altijd kleine verschillen tussen.
• De staart. Glasvezelstaarten zijn licht en veerkrachtig en overleven het opbergen goed. Echte veren zijn mooier maar kwetsbaarder, want ze verkreukelen in een doos en verliezen na een paar jaar hun vorm.
• De clip. Pak de knijper vast en knijp een keer. Een goede clip veert stevig terug. Een slappe clip laat los zodra er gewicht aan komt.
• De hechting. Zit de vogel met een lijmpunt op de clip, controleer dan of die lijm strak is aangebracht. Uitgelopen lijm rond de pootjes is een teken van haastwerk.
  

Vintage vogels herkennen

Oude vogelkerstballen zijn een categorie apart, en ze zijn geliefd bij verzamelaars. Je herkent ze aan een paar dingen tegelijk, nooit aan één kenmerk alleen.

Het glas van oudere exemplaren is dunner en lichter dan modern glas, en de kleur is doffer omdat de zilverlaag aan de binnenkant in de loop van de jaren is aangeslagen. De metalen clip is vaak licht geoxideerd en heeft een eenvoudige, ouderwetse veervorm. De beschildering is subtieler, met zachte pastelkleuren in plaats van de felle tinten van nu. Soms zit er een staart op van echt haar of van geverfde plantenvezel.

Wat je ook tegenkomt zijn vogels met kraaltjes van Gablonzer glas, uit het Tsjechische Jablonec. Die kraaltjes zijn met draad aan elkaar geregen en geven de vogel een fijne, glinsterende structuur die je bij modern werk nauwelijks meer ziet.



Bij ons vind je deze oudere exemplaren gebundeld in de vintage vogels collectie, waar je in één oogopslag ziet welke stijlen er zijn. Twijfel je of iets echt oud is, kijk dan altijd naar de combinatie van glasdikte, kapje en beschildering, niet naar de prijs.

Vogels combineren met de rest van je boom

De grootste fout die mensen maken is te veel. Vogels zijn accenten, geen vulling. Wij houden het zelf op vijf tot acht vogels in een boom van twee meter. Hang je er twintig in, dan valt er geen enkele meer op.

Voor de rest werkt het simpel. Kies één kleurenlijn voor de gewone ballen en laat de vogels daar iets van afwijken. Staat je boom in goud en crème, dan is een enkele ijsvogel in turquoise genoeg om het geheel net iets levendiger te maken. Staat je boom in bosgroen en bruin, dan passen roodborstjes, uilen en boerderijvogels er naadloos in.

Let ook op de buren van je vogel. Ze doen het goed naast dennenappels, klokjes en pegels, en minder goed naast grote glimmende figuurballen die om dezelfde aandacht vragen. Zet de vogels op de takken en houd de zware blikvangers een laag lager.

Wil je één plek in de boom die echt opvalt, kies dan een pauw of een zwaan en geef die een tak helemaal voor zichzelf, met minstens een handbreedte ruimte eromheen.

Bewaren en schoonmaken zonder schade

Een vogel met een staart is het lastigste ornament om op te bergen, en daar gaat het ook het vaakst mis. Leg ze nooit los in een doos bij andere ballen. Wikkel elke vogel in zijdepapier, ondersteun de staart apart en zet ze rechtop in een vak in plaats van op hun zij.

Schoonmaken doe je droog. Stof tussen de veren en in het reliëf haal je weg met een zacht kwastje, bijvoorbeeld een schone make-upkwast. Water is bij vogels een slecht idee: het trekt in de verenstaart, kan de lijm losweken en tast op den duur de zilverlaag aan de binnenkant aan. Alleen bij een gladde glazen vogel zonder veren kun je een licht vochtige microvezeldoek gebruiken, en droog hem daarna meteen na.



Berg ze pas op als ze helemaal droog zijn en zet de doos niet op zolder of in een schuur. Grote temperatuurwisselingen kunnen in oud glas haarscheurtjes veroorzaken

Een vogel kerstbal als cadeau

Van alle kerstornamenten is een vogel misschien wel het makkelijkste cadeau. Hij is klein, hij is persoonlijk en hij komt elk jaar opnieuw tevoorschijn, wat je van de meeste kerstcadeaus niet kunt zeggen.

Kies wel gericht. Een ooievaar bij een geboorte, een duif bij een verhuizing of een nieuw begin, een roodborstje voor iemand die het hele jaar naar zijn tuin kijkt, een pauw voor iemand die van kleur houdt. Wie een vogel krijgt die bij hem past, komt hem elke december opnieuw tegen.

Geef je er een cadeau, laat het originele doosje er dan bij zitten. Dat is niet alleen mooier bij het uitpakken, het is meteen een goede opbergdoos.