Waarom je kerstballen schoonmaakt, en wanneer

Een kerstbal vangt een jaar lang stof in de doos en daarna nog eens weken lang kaarsroet, huisstof en vette vingers in de boom. Bij glans- en glasballen zie je dat meteen: het glas wordt dof, de kleur minder diep en in het reliëf blijft grijs stof hangen. Een schoonmaakbeurt haalt die waas eraf en laat je ornamenten weer stralen zoals de dag dat je ze kocht.

Er zijn twee momenten waarop het echt loont. Het eerste is als je de dozen uitpakt: dan zie je in één oogopslag welke ballen een poetsbeurt nodig hebben voordat ze de boom in gaan. Het tweede, en dat vergeten veel mensen, is vlak voordat je ze weer opbergt. Schoon en helemaal droog de doos in voorkomt kringen, aanslag en muffe lucht tegen de tijd dat je ze volgend jaar terugziet. Zeker bij glazen kerstballen maakt dat het verschil tussen jarenlang plezier en een dof laagje dat er niet meer af wil.

Wat je nodig hebt, en wat je juist laat liggen

Je hebt weinig nodig, en dat is precies goed. Een zachte microvezeldoek, een tweede droge doek om na te wrijven, een zacht kwastje zoals een schone make-upkwast of een fijne verfkwast, en een kom lauw water met een heel klein scheutje mild afwasmiddel. Voor de hoekjes zijn wattenstaafjes handig. Meer is het niet.



Belangrijker is wat je juist niet gebruikt. Deze dingen laat je liggen:

• Heet water. Dun glas kan barsten door een plotselinge temperatuurwisseling, dus houd het altijd lauw.
• Schuursponsjes en schuurmiddel. Die maken krassen in het glas en halen glitter en beschildering eraf.
• Agressieve allesreinigers en glasreiniger met ammoniak. Op verzilverd of beschilderd glas tasten ze de laag aan.
• Alcohol en spiritus op glitter, mat en handbeschildering. De kleur en de glitterlaag lossen er zo mee op.
• De vaatwasser. Te heet, te ruw, en er komt water in de bal.
• Langdurig weken. Via het gaatje bij het ophangoogje loopt water naar binnen, en daar krijg je het bijna niet meer uit.
  

Glazen kerstballen schoonmaken, stap voor stap

Glas vraagt om een rustige hand en zo min mogelijk water. Werk boven een zachte handdoek op tafel, dan ligt er iets zachts onder mocht een bal uit je handen glippen. Zo pak je het aan:

1. Stof de bal eerst droog af met een zachte doek of het kwastje. Zo schuur je straks geen stofkorrels over het glas.
2. Maak de microvezeldoek licht vochtig met het lauwe sopje en wring hem goed uit, tot hij bijna droog is. Nat hoeft niet, vochtig is genoeg.
3. Neem de bal voorzichtig af met de vochtige doek, met je andere hand er los onder ter ondersteuning.
4. Wrijf meteen na met de droge doek, zodat je geen strepen of kringen krijgt op het glas.
5. Houd het ophangoogje en het gaatje droog. Komt daar water in, dan blijft de bal vanbinnen beslaan.

Dompel een glazen bal dus nooit onder en laat hem niet in het sopje liggen. Een vochtig doekje en goed nawrijven brengen je verder dan een bak water, en je houdt de binnenkant droog.



Vintage en antieke kerstballen: extra voorzichtig

Oude ballen zijn de mooiste, maar ook de kwetsbaarste. De coating en de handbeschildering zijn na tientallen jaren dun geworden en laten los zodra je met vocht of wrijving aan de gang gaat. Verzilverde en verspiegelde exemplaren lopen bovendien vanzelf aan, doordat de dunne metaallaag aan de binnenkant langzaam oxideert. Dat matte, wat vlekkerige zilver poets je er niet zomaar af. Doe je dat toch, dan haal je de spiegellaag mee en is de bal echt beschadigd.

Voor deze stukken geldt: hoe droger, hoe beter. Stof ze alleen af met een zacht kwastje en laat sopje en azijn er helemaal vanaf. Zie je aanslag op verzilverd glas, laat die dan zitten. Bij een vintage kerstbal hoort een beetje patina bij de leeftijd en het karakter, het is geen vuil dat eraf moet. Twijfel je of een bal echt oud is en hoe voorzichtig je moet zijn? In onze uitleg over antieke kerstballen herkennen lees je waaraan je dat ziet. Ook fijne handgemaakte gablonzers met hun kraaltjes en glaspegels wil je alleen droog en met een zacht kwastje aanraken.

Kunststof kerstballen schoonmaken

Kunststof ballen kunnen tegen een stootje meer dan glas. Een warm sopje en een zachte doek zijn hier prima, en je hoeft niet zo bang te zijn dat er iets barst. Toch blijf je ook hier voorzichtig bij matte exemplaren en ballen met een glitterlaag, want die glitter laat net zo makkelijk los als bij glas. Boen dus niet, maar neem ze rustig af en wrijf ze droog. Het fijne is dat kunststof snel droogt, waardoor je ze zonder lang wachten weer kunt ophangen of opbergen.



Stof uit glitter, reliëf en kwetsbare details halen

Bij ballen met glitter, gleufjes of fijn reliëf is stof je grootste vijand, en juist daar wil je geen vocht gebruiken. Een vochtige doek trekt de glitter mee en laat kringen achter. Pak in plaats daarvan een droge zachte kwast en veeg het stof rustig uit de details. Voor het echt fijne werk helpt een blaasbalgje, zo eentje als voor cameralenzen, of de koude stand van de föhn op ruime afstand. Een wattenstaafje komt in de hoekjes waar een doek niet bij kan. Zo blijft de glitter zitten waar hij hoort en wordt de bal toch weer schoon.

Vingerafdrukken, kalkrandjes en dof glas

Vingerafdrukken zijn het makkelijkst: een bijna droge microvezeldoek veegt ze zo weg, zonder sopje. Heb je kalkrandjes overgehouden van een eerdere vochtige schoonmaakbeurt, dan haal je die weg met flink verdunde schoonmaakazijn, maar alleen op onbeschilderd en onverzilverd glas. Wrijf daarna schoon na met een vochtige en dan een droge doek. Op beschilderde, verzilverde of matte ballen gebruik je nooit azijn, daar richt het meer schade aan dan het oplost.

Blijft het glas dof na het schoonmaken, dan zit daar meestal aanslag onder die er met een mild sopje wel afkomt. Ziet het zilver er permanent mat uit, dan is dat vaak de laag zelf die met de jaren is veranderd. Dat is charme, geen vuil, en daar hoef je niet tegen te vechten.

Eerst laten drogen, dan pas opbergen

De belangrijkste stap komt aan het eind, en hij wordt het vaakst vergeten. Laat elke bal na het schoonmaken volledig aan de lucht drogen voordat je de doos dichtdoet. Nog een klein beetje vocht in een afgesloten doos geeft na een paar maanden muffe lucht, kringen en juist die aangelopen zilverlaag die je wilde voorkomen. Zet de ballen na het drogen weg op een droge, donkere plek met een stabiele temperatuur, dus liever niet op een vochtige kelder of een hete zolder.

Zo ligt je collectie er volgend jaar weer fris bij. En merk je bij het uitpakken dat een paar oude favorieten het niet hebben gered? Dan vul je je boom zo weer aan uit onze kerstballen, van klassiek glas tot bijzondere vintage figuren.